De totstandkoming van kantoorgebouwen kent in de ideefase een veelheid aan aspecten waarmee rekening gehouden dient te worden. Laat vier experts hierover spreken en je krijgt onderwerpen en uitspraken naar je hoofd als “zoogdierbreinen en stimulerende werkomgevingen”, “kantoorinnovatie bestaat niet”, “gestoord worden in het moderne kantoor” en “dynamisch kan ook duurzaam zijn”. Tijdens een boeiende middag kwam het verhaal erachter naar voren.

De visies van vier sprekers, allen bezig met het creëren, adviseren en faciliteren van moderne kantooromgevingen, waren het uitgangspunt voor een gezelschap van circa honderd beslissers en adviseurs, om deel te nemen aan Het Moderne Kantoor – trends en kennis seminar op 1 oktober jongstleden. Een seminar dat zich enerzijds kenmerkte door een diversiteit aan invalshoeken en dito sprekers afkomstig uit de architectuur, het facility management, de consultancy en bouwfysica. Anderzijds werd duidelijk dat, hoe ogenschijnlijk uiteenlopend de vakgebieden van de sprekers ook zijn, hun gezamenlijke doel zich kenmerkt door organisaties beter te laten functioneren. Of dat nou innovatie impliceert of een organisatie flexibel en dynamisch maken of
de akoestiek op de werkplek optimaliseren. Uitgangspunt blijkt de gebruiker en hoe de omgeving invloed heeft op zijn prestaties. Juist de mens creëert het bestaansrecht van een organisatie.

Het Moderne kantoor
Het seminar, een initiatief van Saint Gobain Ecophon, producent van akoestische plafondoplossingen, vond inmiddels voor de 7e keer plaats. Ditmaal tijdens de dinsdagmniddag van de 1e oktober in het Nederlands Architecteninstituut te Rotterdam. Het NAi, zoals het in de volksmond bekend staat, heeft één van de grooste bouwkunstcollecties ter wereld: vijftien strekkende kilometer aan tekeningen, maquettes en foto’s. Koppel daaraan de permanente en tijdelijke tentoonstellingen en je hebt een fraai decor voor een platform om te spreken over het moderne kantoor.

Goed doordachte kantoren
Een kantoor dat door gastheer Marc Janssen, Concept Developer – Modern Office bij Saint Gobain Ecophon, als volgt wordt bekeken: “Goed doordachte kantoren zijn moderne kantoren en moderne kantoren zijn goed doordachte kantoren”. Het hoeft niet per definitie futuristisch te zijn, als het maar gebruik maakt van de aanwezige kennis en oplossingen op het moment dat het gepland, ontworpen en gebouwd wordt. Het moderne kantoor is een kantoor dat de situatie van de kantoormedewerker begrijpt, bewust is van eerdere ervaringen met werkplekontwerp en voorzichtig omgaat met bouwconstructies en onderdelen. Met andere woorden: “Zolang er behoefte is aan kennis en begrip van de factoren die bijdragen aan de gezondheid, het welzijn en de productiviteit van het personeel, bestaat het moderne kantoor”. Deze gedachte is in 1999 aanleiding geweest om te starten met het initiatief een platform te creëren voor beslissers en adviseurs omtrent het moderne kantoor. Elk seminar heeft andere sprekers die vanuit hun specialisme hun visie of kennis presenteren.

Auditorium “De Bazelzaal”
Na ontvangst met lunch spoedden de deelnemers zich naar auditorium “De Bazelzaal”, welke zijn naam niet ontleent aan het feit dat er zoveel gebazeld wordt, echter deze is vernoemd naar dhr. K.P.C. de Bazel, de eerste voorzitter van de BNA (Bond van Nederlandse Architecten).
Aanluitend aan het welkomstwoord van Ecophon, was het podium aan de eerste spreker van de middag, drs. Farid Azarkan, lid van ABC groep en als directeur eindverantwoordelijk voor de business unit Facility Management. Hij is daarnaast o.a. lid van Center voor Facility Management. Zijn voordracht “Organisatie-ontwikkelingen in relatie tot kantoorinnovatie” gaf een analyse van hoe organisaties omgaan met kantoorinnovatie. Het zorgvuldig onderzoeken van kantoorinnovatie leidde bij hem tot de uitspraak dat kantoorinnovatie niet echt bestaat, althans hij merkte op dat niemand eigenlijk precies weet wat het precies inhoudt. Wat beloof je als consultant als je het naar je opdrachtgever toe hebt over kantoorinnovartie? Innovatie zit hem in de organisatie zelf of bijvoorbeeld in ICT. Zijn standpunten maakten direct een hoop tongen los, waardoor de discussies oplaaiden. Het gaf door de samenstelling van de groep, eindgebruikers, facility managers, architecten en consultants een divers beeld aan meningen. Het gebruik van de term kantoorinnovatie verdient duidelijk enige nuance. Zijn we het wel eens over de inhoud van deze terminologie?

Parlement tussen de oren
Voorts was het woord aan Erick Wuestman, een Achterhoeker (“Dat kun je wel horen.”), die door enkelen als begenadigd spreker wordt betiteld. Als Senior Office Consultant bij FMH te Amersfoort en met een achtergrond als interieurarchitect, nam hij de toehoorders mee langs een kleine 80 dia’s. Hij wijdde de groep in in de wereld van het
“parlement tussen de oren” en “de mens is dier benadering”, onderwerpen adresserend als zoogdierenbrein, reptielenbrein en neocortex. Hij liet mensen door vragen te stellen inzien dat niet alles is wat het lijkt. Enkele uitspraken leidden tot ware lachsalvo’s in de zaal. De omgeving is van enorm grote invloed op de prestaties van de eindgebruiker en harmonie is daarbij een sleutelbegrip. Hij wees op onze oogkleppenbenadering. Het openstellen voor en adopteren van ideeën van anderen is van cruciaal belang om een optimale werkomgeving te realiseren. “Het accommoderen van activiteitgerelateerde werkomgevingen is noodzaak”, besloot hij zijn betoog, alvorens tezamen met de andere aanwezigen plenair te pauzeren.

Ontwerp-oplossingen en randvoorwaarden
Na de pauze was het podium aan ir. P. Bijvoet, van DMGR Raadgevende Ingenieurs uit Arnhem. Bijvoet is naast bouwfysicus tevens gespecialiseerd in bouwakoestiek. Vanwege het belang van akoestiek en de impact van geluid op het menselijk functioneren, was het een goed gewaardeerd onderdeel tijdens de middag. De ontspannen Peter Bijvoet ging in zijn betoog “Gestoord worden in het moderne kantoor” in op ontwerpoplossingen en randvoorwaarden voor akoestiek in een moderne kantooromgeving. Essentieel voor het bepalen van die akoestiek is het onderscheiden van 2 aspecten: communicatie en concentratie.

Welke werkplekken ondersteunen welke activiteiten?
Aan de hand van een aantal kantoormodellen en zonder te technisch te worden, doceerde hij akoestische criteria, zoals geluidsabsorptie en geluidsisolatie. Evaluatie van het seminar gaf aan dat men het een boeiend verhaal vond, zonder complex te zijn. Michel Mooij van Workspace Consultancy te Hilversum, heeft zijn carriere op diverse specialismen ontwikkeld. Opgeleid als stedenbouwkundig architect, werkte hij als IT-kenner en als consultant bij o.a. Twijnstra Gudde, alvorens zijn eigen bureau – Workspace Consultancy – op te richten. Een spreker die in de ongelukkige omstandigheid was als laatste te moeten spreken. Dat hij dat echter met verve heeft gedaan, getuigt de reactie van een van de deelnemers: “Klopt als een bus, geen speld tussen te krijgen”. Zijn voordracht over de ogenschijnlijke contradictie van dynamiek en duurzaamheid liet zijn brede blik zien. Hij ging in op hoe de koppeling te ontwerpen van het werkgedrag van de organisatie en de werkomgeving. Een vijftal bronnen zijn van invloed op de verandering
die leiden tot nieuwe vormen van werken, waaronder technologische vernieuwing, het denken in toegevoegde waarde en waardering van duurzaamheid. Hij liet vervolgens een aantal nieuwe opvattingen zien welke ook in zijn onlangs verschenen boek over kantoorinnovatie zijn vermeld.

Geluid en het moderne kantoor
Met de afronding van de discussie naar aanleiding van het betoog van de heer Mooij, was het seminar bijna ten einde. Wat restte was het slotwoord, met daarin onder andere aandacht voor het boek “Geluid en het moderne kantoor”, geschreven door Ecophon dat aan ieder aan het eind werd overhandigd, en het bedanken van de sprekers. De deelnemers bleven ook daarna in groten getale aanwezig om nog deel te nemen aan een rondleiding door het NAi of een audiotoer door de in de nabijheid van het NAi gelegen Villa Sonneveld of om te borrelen en te netwerken. De organisatie kijkt terug op een goed bezochte, interessante middag. Ze blijft de ontwikkelingen binnen de kantooromgeving volgen. Nieuwe sprekers en nieuwe inzichten en het advies van de deelnemers hiermee door te gaan zal volgend jaar zeker resulteren in een nieuw “Het Moderne Kantoor – trends en kennis seminar”.

Onder de kop “Nieuwe Industriële revolutie: leven zonder afval” verscheen er in het NRC van 4 augustus een paginagroot artikel over cradle to cradle. In de architectuur en stedenbouw zoekt Cradle to Cradle zoveel mogelijk aansluiting bij de ontwerpuitgangspunten zoals die in natuurlijke ecosystemen kunnen worden gevonden. Vanaf het begin van de ontwerpfase wordt expliciet gekeken naar de meerwaarde die natuurlijke materialen, (energie)bronnen en ecosystemen kunnen hebben voor de vastgoedontwikkeling.

Gebouwen worden zo ontworpen dat ze eenzelfde functie vervullen als bomen in de natuur. Cradle to Cradle gebouwen geven zuurstof af, nemen C02 op, destilleren water; zuiveren de lucht van stofdeeltjes, veranderen elk seizoen van kleur, creëren microklimaten en genereren door gebruik en opslag van zon- en aardwarmte meer energie dan ze zelf nodig hebben. Gelet op de grote problemen die we hebben met betrekking tot de C02 uitstoot en de luchtkwaliteit in het algemeen, dragen Cradle to Cradle gebouwen bij aan het oplossen van die problemen.

Gebouwen worden ontworpen met respect voor de gezondheid van zowel de mensen die erin wonen en werken als met respect voor de omgeving. Gebruik van daglicht heeft de overhand en kunstmatig licht wordt zoveel mogelijk geweerd. Natuurlijke luchtcirculatie vervangt de airconditioning. Deze maatregelen sparen energie en bevorderen de gezondheid van mensen. De bouwmaterialen en inrichtingszaken zijn veilig voor mens en dier en zijn herbruikbaar.

Meer info op Planet Prosperity Foundation

Het boek door William McDonough & Michael Braungart

Powered by ScribeFire.

Op woensdag 5 en donderdag 6 april 2006 organiseerde Gispen het symposium “Resultaten van kantoorinnovatie” op het hoofdkantoor in Culemborg.

Het was een zeer geslaagd evenement met een overweldigende belangstelling. Er werd zelfs een extra sessie ingepland op vrijdag 7 april om iedereen de kans te geven het symposium bij te wonen. In totaal waren 300 relaties van Gispen te gast.

Er werden lezingen gehouden door Prof. Dr. Peter Vink van de TU Delft en TNO, waarin hij meldde dat er veel geloven zijn over kantoorinnovatie maar dat we ons wat meer op de wetenschap zouden moeten beroepen.

In de lezing van de heer Michel Mooij kwam naar voren dat kostenreductie niet de reden kan zijn om te innoveren maar dat alleen een heldere en overtuigende visie op de onafwendbare veranderingen binnen een bedrijf door mondiale processen kunnen leiden tot een succesvolle vorm van kantoorinnovatie.

Mooij richtte zich voornamelijk op de combinatie van organisatie en kantoor(gebouw). Zijn thema’s vatte Mooij samen in vier hoofdpunten:

• Er zijn andere kantoorconcepten nodig om de dynamiek van organisaties beheersbaar te kunnen blijven faciliteren. Veranderende manieren van werken en organiseren vragen om een andere wijze van aanbieden en gebruiken van kantoorruimte. Form Follows function werkt niet meer. FM ontwikkeld zich van het volgen van de klant naar het organiseren van interactie.
• De focus is verschoven van ruimte/kostenbesparing naar het presteren van de organisatie. De prestatie van de organisatie wordt geleverd in het samenspel van werkstijl, werkgemeenschap en werkomgeving.
• Door Stijl, Gemeenschap en Omgeving integraal te benaderen wordt duidelijk hoe de werkomgeving bijdraagt en dat de medewerker en de organisatie een actieve rol vervullen.
• Het veranderproces is niet meer het middel, maar het doel.

Mooij sloot zijn lezing af met een Focus voor de toekomst:

• Voor de aanbieder van vastgoed: Niet het maatwerk voor de klant van nu, maar investeren in prestatievermogen van het gebouw en zijn inrichting.
• Voor de gebruiker: Zie het gebouw als omgeving met kansen en bedreigingen, stuur op het samenspel van werkstijl, gemeenschap en werkomgeving.

By: Bernard Leupen, René Heijne, Jasper van Zwol
ISBN 978 90 6450 536 2

I recently read this book with great enthusiasm. Many points of recognition on dynamics and sustainability and the layered life cycles of  buildings.

Rudy Stroink says:

“Since we try to develop context sensitive buildings we have found that buildings generally are easier tot adapt to new users than one might think. The fit of a building for a specific demand not only lies with the appearance and functionality but also with the management after completion. Proper servicing by users can eliminate al lot (but not all) of the restrictions an existing building might have.”

and further on:

“Most importantly, the concentration on long-term management and the direct relationship with the users are in my view the only way tot protect the value of buildings. Buildings should be built for ever and not just to fulfil today’s demands.”

This fits beautifully in my view, that is the combination of:

In the chapter Cultural Durability, Bob van Reeth writes:

“Urban development and architecture consists of several layers: the site, the place, the footprint; the loadbearing structure + the skin. This is the durable structure, intended to last a long time. In addition, there are the various installations, the layout, and finally the finishing. These are the more temporary. Each of these layers has its own pace, and its own cycle.”

I consider this dilemma between the durable structure and the temporary occupation as an alternation of connecting and separating the object and the use. The object, the durable structure is driven by the context of the city the temporary occupation is driven by the changing user requirements. I like to present this as follows:

“In future architects must design buildings for polyvalent use, keeping the programme of requirements for present use in mind as an alibi.”

I could not agree more on that!